{"id":74,"date":"2006-04-26T00:14:42","date_gmt":"2006-04-25T22:14:42","guid":{"rendered":"http:\/\/psikologjia.com\/?p=74"},"modified":"2006-04-26T00:14:42","modified_gmt":"2006-04-25T22:14:42","slug":"adoleshenca","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/psikologjia.com\/wordpress2\/psikologjia-e-zhvillimit\/adoleshenca\/","title":{"rendered":"Adoleshenca"},"content":{"rendered":"<h6>&Ccedil;&#39;duhet t&euml; dini p&euml;r adoleshenc&euml;n? <\/h6>\n<p align=\"justify\">Adoleshent&euml; llogariten f&euml;mij&euml;t t&euml; mosh&euml;s nga 12-21 vjet. N&euml; k&euml;t&euml; periudh&euml;, ata kalojn&euml; n&euml;p&euml;r shum&euml; ndryshime fizike dhe emocionale. Ndryshimet shpesh jan&euml; t&euml; dhimbshme dhe ndikojn&euml; duke shkaktuar huti te f&euml;mij&euml;t dhe te prind&euml;rit. Shumica e f&euml;mij&euml;ve gjat&euml; k&euml;saj periudhe do ta kalojn&euml; pubertetin. Gjat&euml; pubertetit, trupi i f&euml;mij&euml;s rritet dhe zhvillohet, duke u transformuar n&euml; nj&euml; trup burri \/ gruaje t&euml; moshuar. F&euml;mij&euml;t nuk e kan&euml; dhe krejt nj&euml;soj se &ccedil;&#39;mendojn&euml; t&euml; tjer&euml;t p&euml;r ta. N&euml; at&euml; mosh&euml;, num&euml;r i madh i f&euml;mij&euml;ve mendojn&euml; se nuk mund t&euml; l&euml;ndohen. Ata jan&euml; t&euml; bindur se &ccedil;fardo q&euml; t&euml; b&euml;jn&euml;, asgj&euml; e keqe nuk mund t&#39;u ndodh.<\/p>\n<p><!--more--><\/p>\n<h6 align=\"justify\">Cilat ndryshime llogariten <span class=\"GramE\">si<\/span> normale? <\/h6>\n<p align=\"justify\">&nbsp;Adoleshenca &euml;sht&euml; koha kur f&euml;mij&euml;t fillojn&euml; t&euml; vendosin vet&euml;. Ata e hulumtojn&euml; pavar&euml;sin&euml; e tyre. Fillon procesi i ndarjes nga prind&euml;rit. Ata duan q&euml; t&euml; rrin&euml; vet&euml;m n&euml; dhom&euml;n e tyre (k&euml;rkojn&euml; intimitet). Duan t&euml; eksperimentojn&euml; <span class=\"GramE\">me<\/span> at&euml; q&euml; &euml;sht&euml; trend (mod&euml;). Duan t&euml; provojn&euml; ide t&euml; reja dhe p&euml;rpiqen <span class=\"GramE\">me<\/span> aktivitete t&euml; reja. Shok&euml;t e tyre p&euml;rb&euml;jn&euml; pjes&euml; t&euml; r&euml;nd&euml;sishme n&euml; jet&euml;n e tyre dhe kan&euml; ndikim t&euml; madh n&euml; vendimet e tyre. N&euml; k&euml;t&euml; mosh&euml; fillon dhe t&euml;rheqja ndaj seksit tjet&euml;r. <\/p>\n<p align=\"justify\">&nbsp;<\/p>\n<h6 align=\"justify\">&Ccedil;far&euml; kufizimesh duhet t&#39;u parashtrohen adoleshent&euml;ve? <\/h6>\n<p align=\"justify\">&nbsp;F&euml;mija juaj do m&euml; shum&euml; liri dhe pavar&euml;si. I besoni dhe i lejoni q&euml; t&euml; sjell&euml; disa vendime t&euml; veta individuale. Megjithat&euml;, disa sjellje t&euml; caktuara, nuk jan&euml; n&euml; rregull asnj&euml;her&euml;, p&euml;r cil&euml;ndo f&euml;mij&euml;, i cil&euml;sdo mosh&euml;. F&euml;mija juaj nuk mud t&euml; b&euml;j&euml; zgjedhje p&euml;r gj&euml;ra q&euml; e rrezikojn&euml; sh&euml;ndetin, sigurin&euml; dhe ardhm&euml;rin&euml; e tij. P&euml;r shembull: <\/p>\n<ul>\n<li>\n<div align=\"justify\">Nuk &euml;sht&euml; i pranuesh&euml;m p&euml;rdorimi i drog&euml;s dhe i duhanit, ato mund ta k&euml;rc&euml;nojn&euml; sh&euml;ndetin e f&euml;mij&euml;s. <\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div align=\"justify\">Nuk &euml;sht&euml; e pranueshme t&euml; vozitet me shok&euml; kur &euml;sht&euml; i dehur, me k&euml;t&euml; k&euml;rc&euml;nohet siguria e f&euml;mij&euml;s. <\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p align=\"justify\">&Euml;sht&euml; domosdoshme f&euml;mija t&euml; shkoj&euml; n&euml; shkoll&euml;. Shkolla e p&euml;rgatit q&euml; t&euml; vazhdoj&euml; m&euml; tutje n&euml; jet&euml;, t&euml; punoj&euml; dhe t&euml; fitoj&euml; p&euml;r jet&euml;. P&euml;r disa gj&euml;ra mund t&euml; b&euml;het kompromis (s&euml; bashku merreni vesh &ccedil;&#39;&euml;sht&euml; e drejt&euml; dhe &ccedil;far&euml; nuk &euml;sht&euml; e drejt&euml;) p.sh. a do t&#39;i ngjyros&euml; flok&euml;t ose a do ta rregulloj&euml; shtratin.<\/p>\n<p align=\"justify\">&nbsp;<\/p>\n<h6 align=\"justify\">Si t&euml; ballafaqoheni me konfliktet? <\/h6>\n<p align=\"justify\">Nd&euml;gjojeni f&euml;mij&euml;n tuaj. Tregoni interes p&euml;r at&euml; &ccedil;&#39;ndodh, mos pritni q&euml; t&euml; ndodh&euml; problem e pastaj t&euml; komunikoni. Lejoni q&euml; gj&euml;rat e imta t&euml; ndodhin si&ccedil; do ai. Ruajeni energjin&euml; p&euml;r gj&euml;ra m&euml; t&euml; r&euml;nd&euml;sishme. Kahzojuni nga ajo q&euml; t&#39;i caktoni caket e p&euml;rbashk&euml;ta, n&euml; vend q&euml; ta kontrolloni f&euml;mij&euml;n <span class=\"GramE\">si<\/span> vjen deri te ato. N&euml;se f&euml;mija juaj m&euml; shum&euml; do q&euml; t&euml; luaj n&euml; fillim, pastaj t&#39;<span class=\"GramE\">i<\/span> shkruaj&euml; detyrat e sht&euml;pis&euml;, mos insistoni q&euml; t&euml; filloj&euml; me detyrat menj&euml;her&euml; pas shkoll&euml;s. &Ccedil;do nat&euml;, lavdrojeni p&euml;r pun&euml;n e kryer. Mos b&euml;ni presion mbi t&euml;. N&euml;se b&euml;ni presion, mund t&euml; ndodh q&euml; t&#39;ju injoroj&euml; e m&euml; von&euml; t&#39;ju injoroj&euml; p&euml;r gj&euml;ra shum&euml; m&euml; t&euml; r&euml;nd&euml;sishme. <\/p>\n<p align=\"justify\">&nbsp;<\/p>\n<h6 align=\"justify\">Cilat tema duhet t&#39;i diskutoni me f&euml;mij&euml;n tuaj? <\/h6>\n<p align=\"justify\">&nbsp;Duhet t&euml; diskutohet rreth p&euml;rdorimit t&euml; drog&euml;s, alkoolit, duhanit, seksit dhe trendeve t&euml; mod&euml;s. Parashtroni k&euml;to tema para se t&#39;ju pyes&euml; f&euml;mija p&euml;r to dhe para se t&euml; b&euml;hen problem.<span>&nbsp; <\/span>Pirset dhe tatuazhet. Sot f&euml;mij&euml;t vendosin pirse n&euml; vende t&euml; ndryshme si&ccedil; jan&euml; vesh&euml;t, hunda, k&euml;rthiza, gjuha, qiellza, kapaku i syrit dhe thitha e gjirit. Disa vendosin pirse edhe te gjenitaliet ose <span class=\"GramE\">ne<\/span> mjek&euml;r. Tatuazhi gjithashtu &euml;sht&euml; dukuri e shpesht&euml;. <span class=\"GramE\">I<\/span> jepni koh&euml; f&euml;mij&euml;s q&euml; t&euml; mendoj&euml; vet&euml;, a do v&euml;rtet&euml; pirs apo tatuazh. Bisedoni p&euml;r rreziqet. Gjat&euml; vet&euml; aplikimit mund t&euml; ndodh infektim si&ccedil; &euml;sht&euml; hepatitis ose HIV, e pastaj vendi mund t&euml; infektohet leht&euml; <span class=\"GramE\">me<\/span> bakterie. Do duhet rregullisht t&euml; lahet me sapun dhe <span class=\"GramE\">me<\/span> uj&euml; t&euml; ngroht&euml;, &ccedil;do dit&euml;. Le t&euml; bisedoj&euml; <span class=\"GramE\">me<\/span> shok&euml; q&euml; kan&euml; pirs apo tatuazh&euml;. Cilat jan&euml; an&euml;t e mira dhe t&euml; k&euml;qija? N&euml;se s&euml;rish vendos q&euml; ta b&euml;j&euml;, siguroni q&euml; ta b&euml;j&euml; at&euml; n&euml; vend t&euml; sigurt&euml;. Mos lejoni q&euml; t&euml; shkoj&euml; te joprofesionalist.<span>&nbsp; <\/span>Seks i sigurt&euml;. &Euml;sht&euml; normale q&euml; f&euml;mija juaj t&euml; ndiej&euml; t&euml;rheqje seksuale. Informacionet p&euml;r k&euml;t&euml; i merr n&euml; shkoll&euml; apo nga mediat. Pastroni n&euml; qoft&euml; se ekziston konfuzion. Le t&#39;ju parashtoj&euml; pyetje. Udh&euml;zojeni p&euml;r rreziqet nga aktiviteti seksual, si&ccedil; &euml;sht&euml; gjasa t&euml; mbetet shtatz&euml;n&euml; ose t&euml; fitoj&euml; s&euml;mudje q&euml; transmetohet seksualisht (si&ccedil; &euml;sht&euml; HIV-i). I thuani t&euml; mendoj&euml; se a &euml;sht&euml; i p&euml;rgatitur. Trupi mund t&euml; jet&euml; i p&euml;rgatitur, por a &euml;sht&euml; edhe emocionalisht i p&euml;rgatitur? Diskutoni p&euml;r standardet individuale dhe ndjenjat rreth seksit, por <span class=\"GramE\">mos mos<\/span> b&euml;ni presion. Diskutoni p&euml;r abstinenc&euml;n, <span class=\"GramE\">si<\/span> p&euml;r nj&euml; opcion dhe zgjedhje t&euml; mundshme. N&euml;se f&euml;mija juaj prap&euml; se prap&euml; vendoset p&euml;r seks, kontrolloni se sa di p&euml;r seskin e sigurt&euml;. Diskutoni p&euml;r kontracepsionin, p&euml;rorimin e kontraceptiv&euml;ve dhe prezervativ&euml;ve. <span class=\"GramE\">I<\/span> ofroni fakte. Pranojeni interesin e tij p&euml;r seksin. Mos lejoni q&euml; t&euml; turp&euml;rohet. Bindeni se ndjenjat e tij jan&euml; normale.<span>&nbsp; <\/span>Droga, alkooli dhe duhani. Parashtroni rregulla t&euml; qarta. I tregoni se &ccedil;do t&euml; ndodh n&euml;se k&euml;to rregulla thyhen. Flisni p&euml;r rreziqet nga duhani dhe nga p&euml;rdorimi <span class=\"GramE\">i<\/span> alkoolit. F&euml;mija juaj nuk duhet t&euml; pij&euml; asnj&euml;her&euml; kur vozit. Gjithashtu nuk duhet t&euml; vozitet n&euml; vetur&euml; <span class=\"GramE\">me<\/span> ndonj&euml; q&euml; ka pir&euml;. N&euml; rast se ka pir&euml;, i thoni q&euml; t&#038;#3<br \/>\n9;ju th&euml;rras&euml; n&euml; rast t&euml; duhet t&euml; vozis&euml;. Mos e d&euml;noni at&euml; nat&euml;. Flisni p&euml;r at&euml; dit&euml;n e ardhshme. I thuani q&euml; ka sjell&euml; vendim t&euml; drejt&euml; kur u ka thirrur. <\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<h6>Cilat shenja do t&euml; m&euml; paralajm&euml;rojn&euml; se f&euml;mija im ka problem? <\/h6>\n<p>Gjat&euml; adoleshenc&euml;s probleme t&euml; shpeshta jan&euml; depresioni, p&euml;rdorimi i drogave, &ccedil;rregullimet n&euml; t&euml; ushqyerit, stresi ose problemet n&euml; shkoll&euml;, shok&euml;t ose familja. N&euml; qoft&euml; se f&euml;mija juaj tregon disa nga shenjat q&euml; vijojn&euml;, mundohuni ta v&euml;rtetoni p&euml;r &ccedil;far&euml; b&euml;het fjal&euml;: <\/p>\n<ul>\n<li>Humbje e shprehur n&euml; pesh&euml; apo p&euml;rkundrazi fitim i shprehur e pesh&euml;s. <\/li>\n<li>Probleme me gjumin. <\/li>\n<li>Ndryshim drastik i shok&euml;ve. <\/li>\n<li>Ndryshim drastik i sjelljes. Ikja nga shkolla. <span style=\"font-size: 10pt; font-family: Verdana\">Ulja e notave. <\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 10pt; font-family: Verdana\">Depresion. Flet p&euml;r vet&euml;vrasje, &ccedil;do e p&euml;rmendur, bile edhe <span class=\"GramE\">me<\/span> tallje, duhet t&euml; shkaktoj&euml; brengosje.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 10pt; font-family: Verdana\">Simptome p&euml;r p&euml;rdorim t&euml; drog&euml;s. <\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 10pt; font-family: Verdana\">Probleme me ligjin. <\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<h6><span style=\"font-size: 10pt; font-family: Verdana\">Disa k&euml;shilla p&euml;r prind&euml;rit <\/span><\/h6>\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-size: 10pt; font-family: Verdana\">Merrni pjes&euml; n&euml; gjith&ccedil;ka. Duhet q&euml; ju vet&euml; t&euml; jeni shembull. <\/span><span style=\"font-size: 10pt; font-family: Verdana\">F&euml;mij&euml;s tuaj i tregoni m&euml;nyr&euml; se si t&euml; ballafaqohet me stresin dhe <span class=\"GramE\">si<\/span> t&euml; sjell vendime. Lexoni lib&euml;r p&euml;r adoleshenc&euml;n. Do t&#39;ju ndihmoj&euml; t&euml; dini se &ccedil;&#39;ju pret dhe do t&#39;ju p&euml;rgatis t&euml; dilni n&euml; fund me konfliktet. Mbajuni konzistent p&euml;r q&euml;ndrimet tuaja. N&euml;se f&euml;mija juaj ik&euml;n nga shkolla mos pranoni se &ldquo;ai kalon n&euml; ndonj&euml; faz&euml;&rdquo;. Mosha e f&euml;mij&euml;s tuaj nuk &euml;sht&euml; arsyetim p&euml;r sjellje joadekuate. Njoftoni shok&euml;t dhe prind&euml;rit e shok&euml;ve t&euml; f&euml;mij&euml;s tuaj. Punoni bashk&euml; q&euml; t&euml; jeni n&euml; rrjedh&euml;. B&euml;huni m&euml; tep&euml;r mbikqyr&euml;s, e jo pjes&euml;marr&euml;s. E respektoni intimitetin e f&euml;mij&euml;s tuaj. N&euml; at&euml; mosh&euml; f&euml;mija juaj do nj&euml; koh&euml; dhe nj&euml; vend t&euml; caktuar q&euml; t&euml; jet&euml; vet&euml; me vehten e tij. Banjoja e tij dhe telefoni duhet t&euml; jen&euml; privat. Duhet t&euml; jeni t&euml; informuar se &ccedil;&#39;lexon f&euml;mija, &ccedil;&#39;sheh n&euml; TV dhe &ccedil;&#39;sheh n&euml; internet. &Ccedil;far&euml; video loj&euml;rash luan? Me cil&euml;n komunikon n&euml; internet? F&euml;mija juaj m&euml;son nga mediat. Qart&euml;sojeni &ccedil;do informat&euml; t&euml; gabuar. Kuptojeni se ku del f&euml;mija juaj dhe me cil&euml;n, por mos pritni q&euml; t&#39;ua tregoj&euml; t&euml; gjitha detajet rreth aktiviteteve t&euml; tij. N&euml;se dyshoni se b&euml;het fjal&euml; p&euml;r problem t&euml; v&euml;rtet&euml;, normal &euml;sht&euml; t&euml; jeni m&euml; aktiv. Doemos ta mbroni f&euml;mij&euml;n tuaj q&euml; t&euml; jet&euml; i sigurt&euml; dhe <span class=\"GramE\">i<\/span> sh&euml;ndosh&euml;. <\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<h6><span style=\"font-size: 10pt; font-family: Verdana\">Kur duhet t&euml; konsultoni mjek? <\/span><\/h6>\n<p><span style=\"font-size: 10pt; font-family: Verdana\">&Ccedil;do bised&euml; p&euml;r vet&euml;vrasje nuk duhet t&euml; injorohet. Kjo &euml;sht&euml; shkak q&euml; menj&euml;her&euml; t&euml; drejtoheni <span class=\"GramE\">te<\/span> mjeku juaj. Konsultohuni me mjekun &ccedil;do her&euml; kur mendoni q&euml; ju nevojitet sugjerim apo ndihm&euml;. <\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span style=\"font-size: 10pt; font-family: Verdana\">____________________ <\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 10pt; font-family: Verdana\"><em>referenca: shendetifemijeror.org.mk<\/em><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&Ccedil;&#39;duhet t&euml; dini p&euml;r adoleshenc&euml;n? Adoleshent&euml; llogariten f&euml;mij&euml;t t&euml; mosh&euml;s nga 12-21 vjet. N&euml; k&euml;t&euml; periudh&euml;, ata kalojn&euml; n&euml;p&euml;r shum&euml; ndryshime fizike dhe emocionale. Ndryshimet shpesh jan&euml; t&euml; dhimbshme dhe ndikojn&euml; duke shkaktuar huti te f&euml;mij&euml;t dhe te prind&euml;rit. Shumica e f&euml;mij&euml;ve gjat&euml; k&euml;saj periudhe do ta kalojn&euml; pubertetin. Gjat&euml; pubertetit, trupi i f&euml;mij&euml;s rritet &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[230],"tags":[],"class_list":["post-74","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-psikologjia-e-zhvillimit"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/psikologjia.com\/wordpress2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/74"}],"collection":[{"href":"https:\/\/psikologjia.com\/wordpress2\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/psikologjia.com\/wordpress2\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/psikologjia.com\/wordpress2\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/psikologjia.com\/wordpress2\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=74"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/psikologjia.com\/wordpress2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/74\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/psikologjia.com\/wordpress2\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=74"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/psikologjia.com\/wordpress2\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=74"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/psikologjia.com\/wordpress2\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=74"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}